Abstract
Nghiên cứu đánh giá tác động của Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) đối với dòng thương mại song phương của Việt Nam và 14 đối tác chiến lược trong giai đoạn 1990 - 2024. Bằng việc ứng dụng mô hình trọng lực cấu trúc (Structural Gravity Model) và phương pháp ước lượng Bình phương tối thiểu giả tối đa Poisson (PPML) theo định hướng của Yotov và cộng sự (2016), nghiên cứu đã kiểm soát triệt để sức cản đa phương thông qua bộ hiệu ứng cố định đa chiều (Pair và Time Fixed Effects). Điểm mới của nghiên cứu là việc bổ sung biến kiểm soát các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, RCEP) để bóc tách các tác động chồng lấn. Kết quả thực nghiệm cho thấy hệ số của AEC mang dấu âm (-0,7667) và có ý nghĩa thống kê ở mức 1%, khẳng định hiện tượng “chuyển hướng thương mại” và “xói mòn ưu đãi” đang diễn ra. Kết quả này vẫn duy trì tính vững chắc ngay cả khi kiểm soát tác động tiêu cực từ các FTA ngoài khối. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất Việt Nam cần định vị lại ASEAN thành trung tâm cung ứng nguyên liệu trong chuỗi giá trị toàn cầu và thực thi chiến lược “cộng hưởng FTA” để tối ưu hóa lợi ích từ hội nhập sâu rộng.
