Ảnh hưởng của vốn trí tuệ đến thành quả hoạt động của doanh nghiệp: Khả năng chống chịu và phục hồi từ đại dịch Covid-19
Published: July 14, 2026
doi:10.62831/nckh.2026.404.v1
Abstract
Nghiên cứu này xem xét ảnh hưởng của vốn trí tuệ (IC) đến thành quả hoạt động của doanh nghiệp và vai trò của nó trong việc giúp doanh nghiệp chống chịu trong khủng hoảng và phục hồi sau khủng hoảng Covid-19. Nghiên cứu sử dụng mô hình MVAIC để đo biến phụ thuộc IC và thực hiện hồi quy tác động cố định theo doanh nghiệp và năm cho dữ liệu bảng gồm 340 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2015-2024. Kết quả cho thấy hiệu quả sử dụng vốn vật chất (CEE) và vốn nhân lực (HCE) thúc đẩy thành quả về mặt kế toán (ROA), còn thành quả về mặt thị trường (Tobin’s Q) được thúc đẩy bởi CEE. Ngược lại, hiệu quả sử dụng vốn quan hệ (RCE) cho thấy ảnh hưởng tiêu cực ngắn hạn đến thành quả về mặt kế toán. Khi xem xét vai trò điều tiết của Covid-19, có một sự chuyển hướng trong vai trò của các thành phần IC đến thành quả doanh nghiệp: vai trò tích cực của CEE bị suy yếu, trong khi SCE nổi lên như một yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp chống chịu trong khủng hoảng và phục hồi sau khủng hoảng ở cả khía cạnh thành quả kế toán và thị trường. Ngoài ra, RCE cũng hỗ trợ tích cực khả năng chống chịu và phục hồi thành quả kế toán. Những phát hiện này cho thấy vai trò không đồng nhất của các thành phần vốn trí tuệ trong các bối cảnh kinh tế khác nhau, đồng thời nhấn mạnh vai trò của các thành phần vốn phi vật chất như SCE, RCE trong việc gia tăng khả năng chống chịu và phục hồi của doanh nghiệp trước các cú sốc kinh tế.
Keywords
vốn trí tuệMVAICthành quả hoạt động của doanh nghiệpCovid-19khả năng chống chịukhả năng phục hồi
References
1.
Lê Thị Mỹ Hạnh, Hoàng Minh Ngọc, Ngô Tấn Lâm Hà, & Phạm Trần Giang Quỳnh (2023). Hiệu quả vốn trí tuệ tại các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam: Thực trạng và một số hàm ý nghiên cứu. Tạp chí Nghiên cứu Tài chính-Marketing, 36-47.
2.
Lê Thị Mỹ Tú (2021). Quản trị tài sản vô hình: Tổng quan nghiên cứu về tác động của vốn trí tuệ đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp. Tạp chí Công Thương, Số 5, tháng 3 năm 2021.
3.
Ashraf S., Sadiq M., Ferreira P., & Almeida A. M. (2023). Intellectual capital and a firm’s sustainable performance and growth before and during the COVID-19 crisis: A comparative analysis of small and large European hospitality firms. Sustainability, 15(12), 9743.
4.
Barney J. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of management, 17(1), 99-120.
5.
Bontis N. (1998). Intellectual capital: an exploratory study that develops measures and models. Management decision, 36(2), 63-76.
6.
Chen M., Cheng S., & Hwang Y. (2005). An empirical investigation of the relationship between intellectual capital and firms’ market value and financial performance. Journal of Intellectual Capital, 6(2), 159-176.
7.
Chung K. H., & Pruitt S. W. (1994). A simple approximation of Tobin’s Q. Financial Management, 23(3), 70-74.
8.
Ginesti G., Caldarelli A., & Zampella A. (2018). Exploring the impact of intellectual capital on company reputation and performance. Journal of Intellectual capital, 19(5), 915-934.
9.
Grant R. M. (1996). Toward a knowledge‐based theory of the firm. Strategic management journal, 17(S2), 109-122.
10.
Hoang H. T., Nguyen H. T., Vu N. H., Le A. H., & Quach H. H. (2020). Intellectual capital and firm performance in Vietnam 2012-2016. International Journal of Learning and Intellectual Capital, 17(1), 27-46.
11.
Kamukama N. (2013). Intellectual capital: company's invisible source of competitive advantage. Competitiveness Review: An International Business Journal, 23(3), 260-283.
12.
Kim S. Y., & Tran D. B. (2024). Intellectual capital and performance: evidence from SMEs in Vietnam. Asia-Pacific Journal of Business Administration, 16(4), 860-875.
13.
McDowell W. C., Peake W. O., Coder L., & Harris M. L. (2018). Building small firm performance through intellectual capital development: Exploring innovation as the “black box”. Journal of business research, 88, 321-327.
14.
Papíková L., & Papík M. (2022). Intellectual capital and its impacts on SMEs profitability during COVID-19 pandemic. Journal of Eastern European and Central Asian Research, 9(3), 521-531.
15.
Pramono I. P., Nurhayati N., binti Jafri R., & Sugiarta L. (2022). How does intellectual capital affect MSME business resilience during the COVID-19 pandemic? Proceeding on The International Halal Science and Technology Conference (IHSATEC), 15(1), 171-184.
16.
Pulic A. (2000). VAIC™ - an accounting tool for IC management. International journal of technology management, 20(5-8), 702-714.
17.
Salehi M., Fahimi M. A., Zimon G., & Homayoun S. (2022). The effect of knowledge management on intellectual capital, social capital, and firm innovation. Journal of Facilities Management, 20(5), 732-748.
18.
Smriti N., & Das N. (2018). The impact of intellectual capital on firm performance: a study of Indian firms listed in COSPI. Journal of intellectual capital, 19(5), 935-964.
19.
Stewart T. A. (1998). Intellectual Capital: The New Wealth of Organizations. London: Nicolas Brealey Publishing.
20.
Tong Y., & Serrasqueiro Z. (2026). A Study on the Influence of Intellectual Capital on Firm Performance Before and During the COVID-19 Crisis: Evidence from the High and Medium-High Technology Manufacturing Sectors in Portugal. Journal of the Knowledge Economy, 17(1), 169-192.
21.
Torre C., Tommasetti A., & Maione G. (2021). Technology usage, intellectual capital, firm performance and employee satisfaction: the accountants' idea. The TQM Journal, 33(3), 545-567.
22.
Wang Z., Cai S., Liang H., Wang N., & Xiang E. (2021). Intellectual capital and firm performance: the mediating role of innovation speed and quality. The International Journal of Human Resource Management, 32(6), 1222-1250.
23.
Xu J., & Li J. (2022). The interrelationship between intellectual capital and firm performance: evidence from China's manufacturing sector. Journal of intellectual capital, 23(2), 313-341.
24.
Xu J., & Liu F. (2020). The impact of intellectual capital on firm performance: A modified and extended VAIC model. Journal of Competitiveness, 12(1), 161-176.
25.
Xu J., & Wang B. (2018). Intellectual capital, financial performance and companies’ sustainable growth: Evidence from the Korean manufacturing industry. Sustainability, 10(12), 4651.
26.
Yaseen S. G., Dajani D., & Hasan Y. (2016). The impact of intellectual capital on the competitive advantage: Applied study in Jordanian telecommunication companies. Computers in Human Behavior, 62, 168-175.
