Số phát hành: Số 18 - Tháng 6 - 2026Kế toán - Kiểm toán
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và sự chuyển dịch vai trò của kế toán từ tuân thủ sang tư vấn: Tổng quan nghiên cứu và hàm ý cho Việt Nam
Xuất bản: tháng 7 20, 2026
doi:10.62831/nckh.2026.617.v1
Tóm tắt
Bài viết này tổng hợp và hệ thống hóa các nghiên cứu về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong kế toán, đồng thời phân tích sự chuyển dịch vai trò của kế toán từ xử lý tuân thủ sang tạo lập giá trịtư vấn. Bài viết sử dụng tổng quan mô tả có cấu trúc, ưu tiên các nghiên cứu đăng trên các tạp chí quốc tế có bình duyệt và các văn bản, báo cáo chính thức có thể kiểm chứng. Kết quả tổng hợp cho thấy, AI đang dần chuyển từ công cụ hỗ trợ cục bộ thành hạ tầng làm việc thường nhật trong nghề kế toán và kiểm toán, qua đó làm giảm tỷ trọng của các tác vụ lặp lại, mở rộng năng lực xử lý dữ liệu và gia tăng khả năng cung cấp thông tin phân tích cho khách hàng và nhà quản trị. Tuy nhiên, sự chuyển dịch sang tư vấn không xảy ra một cách tự động mà chịu tác động đồng thời của mức độ chấp nhận công nghệ, năng lực động của tổ chức và nhóm nghề nghiệp, áp lực thể chế, cũng như các yếu tố tâm lý nghề nghiệp. Từ đó, bài viết đề xuất một chương trình nghiên cứu tiếp theo phù hợp với bối cảnh Việt Nam.
Từ khóa
trí tuệ nhân tạochuyển đổi sốkế toán tư vấnvai trò kế toánViệt Nam
Tài liệu tham khảo
1.
Bộ Tài chính. (2021). Thông tư số 78/2021/TT-BTC ngày 17/9/2021 hướng dẫn thực hiện một số điều của Luật Quản lý thuế ngày 13/6/2019, Nghị định số 123/2020/NĐ-CP ngày 19/10/2020 của Chính phủ quy định về hóa đơn, chứng từ.
2.
Chính phủ. (2020). Nghị định số 123/2020/NĐ-CP ngày 19/10/2020 quy định về hóa đơn, chứng từ.
3.
Chính phủ. (2025). Nghị định số 70/2025/NĐ-CP ngày 20/3/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2020/NĐ-CP ngày 19/10/2020 của Chính phủ quy định về hóa đơn, chứng từ.
4.
Thủ tướng Chính phủ. (2020). Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 phê duyệt Chương trình chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
5.
AAT Comment. (2025). The future of accounting: 11 big shifts on the horizon. https://www.aatcomment.org.uk/audience/members/the-future-of-accounting-11-big-shifts-on-the-horizon/
6.
Abdullah, A. A. H., & Almaqtari, F. A. (2024). The impact of artificial intelligence and Industry 4.0 on transforming accounting and auditing practices. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 10(1), 100218. https://doi.org/10.1016/j.joitmc.2024.100218
Bakarich, K. M., & O'Brien, P. E. (2021). The robots are coming but aren't here yet: The use of artificial intelligence technologies in the public accounting profession. Journal of Emerging Technologies in Accounting, 18(1), 27-43. https://doi.org/10.2308/JETA-19-11-20-47
Ballantine, J., Boyce, G., & Stoner, G. (2024). A critical review of AI in accounting education: Threat and opportunity. Critical Perspectives on Accounting, 99, 102711. https://doi.org/10.1016/j.cpa.2024.102711
Byrne, S., & Pierce, B. (2007). Towards a more comprehensive understanding of the roles of management accountants. European Accounting Review, 16(3), 469-498. https://doi.org/10.1080/09638180701507114
Davis, F. D. (1989). Perceived usefulness, perceived ease of use, and user acceptance of information technology. MIS Quarterly, 13(3), 319-340. https://doi.org/10.2307/249008
DiMaggio, P. J., & Powell, W. W. (1983). The iron cage revisited: Institutional isomorphism and collective rationality in organizational fields. American Sociological Review, 48(2), 147-160. https://doi.org/10.2307/2095101
Goto, M. (2023). Anticipatory innovation of professional services: The case of auditing and artificial intelligence. Research Policy, 52(8), 104828. https://doi.org/10.1016/j.respol.2023.104828
Hung, B. Q., Tran, A. H., Tu, T. H., & Nguyen, P. N. (2023). Advancement of cloud-based accounting effectiveness, decision-making quality, and firm performance through digital transformation and digital leadership: Empirical evidence from Vietnam. Heliyon, 9(6), e16929. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e16929
Kokina, J., & Davenport, T. H. (2017). The emergence of artificial intelligence: How automation is changing auditing. Journal of Emerging Technologies in Accounting, 14(1), 115-122. https://doi.org/10.2308/jeta-51730
Kroon, N., Alves, M. do C., & Martins, I. (2021). The impacts of emerging technologies on accountants' role and skills: Connecting to open innovation -A systematic literature review. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 7(3), 163.
17.
Lee, J. D., & See, K. A. (2004). Trust in automation: Designing for appropriate reliance. Human Factors, 46(1), 50-80. https://doi.org/10.1518/hfes.46.1.50_30392
Moll, J., & Yigitbasioglu, O. (2019). The role of internet-related technologies in shaping the work of accountants: New directions for accounting research. The British Accounting Review, 51(6), 100833. https://doi.org/10.1016/j.bar.2019.04.002
Ragu-Nathan, T. S., Tarafdar, M., Ragu-Nathan, B. S., & Tu, Q. (2008). The consequences of technostress for end users in organizations: Conceptual development and empirical validation. Information Systems Research, 19(4), 417-433. https://doi.org/10.1287/isre.1070.0165
Rautiainen, A., Scapens, R. W., Järvenpää, M., Auvinen, T., & Sajasalo, P. (2024). Towards fluid role identity of management accountants: A case study of a Finnish bank. The British Accounting Review, 56(4), 101341. https://doi.org/10.1016/j.bar.2024.101341
Samanthi, D., & Gooneratne, T. (2023). Bean counter to value-adding business partner: The changing role of the accountant and situated rationality in a multinational firm. Journal of Accounting & Organizational Change, 19(3), 513-535. https://doi.org/10.1108/JAOC-04-2022-0063
Sutton, S. G., Holt, M., & Arnold, V. (2016). The reports of my death are greatly exaggerated - Artificial intelligence research in accounting. International Journal of Accounting Information Systems, 22, 60-73. https://doi.org/10.1016/j.accinf.2016.07.005
Taipaleenmäki, J., & Ikäheimo, S. (2013). On the convergence of management accounting and financial accounting - The role of information technology in accounting change. International Journal of Accounting Information Systems, 14(4), 321-348. https://doi.org/10.1016/j.accinf.2013.09.003
Teece, D. J., Pisano, G., & Shuen, A. (1997). Dynamic capabilities and strategic management. Strategic Management Journal, 18(7), 509-533. https://www.jstor.org/stable/3088148
25.
Van Slooten, A. C. A., Dirks, P. M. G., & Firk, S. (2024). Digitalization and management accountants' role conflict and ambiguity: A double-edged sword for the profession. The British Accounting Review, 101460. https://doi.org/10.1016/j.bar.2024.101460
Venkatesh, V., Morris, M. G., Davis, G. B., & Davis, F. D. (2003). User acceptance of information technology: Toward a unified view. MIS Quarterly, 27(3), 425-478. https://doi.org/10.2307/30036540
Wolters Kluwer. (2025). 2025 future ready accountant report: The intelligence era: Accounting's shift to AI and insight (Europe edition). https://www.wolterskluwer.com/en/know/future-ready-accountant#download
28.
Yang, J., Blount, Y., & Amrollahi, A. (2024). Artificial intelligence adoption in a professional service industry: A multiple case study. Technological Forecasting and Social Change, 201, 123251. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2024.123251
Zhang, C. A., Cho, S., & Vasarhelyi, M. A. (2022). Explainable artificial intelligence (XAI) in auditing. International Journal of Accounting Information Systems, 46, 100572. https://doi.org/10.1016/j.accinf.2022.100572
