Thể chế bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân ở Trung Quốc và giá trị tham khảo cho Việt Nam
Xuất bản: tháng 10 3, 2026
Tóm tắt
Thể chế bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân ở Trung Quốc là một chỉnh thể tích hợp giữa nền tảng chính trị - hiến định, hệ thống pháp luật, các thiết chế nhà nước và xã hội, cơ chế bảo vệ và khôi phục quyền, chính sách phát triển cùng những điều kiện về nguồn lực, dữ liệu và công nghệ. Bài viết cho thấy, mô hình Trung Quốc có năng lực tương đối mạnh trong bảo đảm quyền bằng tổ chức, phát triển và huy động nguồn lực, nhưng vẫn tồn tại sự không đối xứng nhất định giữa năng lực bảo đảm quyền với khả năng bảo vệ trực tiếp quyền hiến định bằng tài phán. Từ đó, bài viết xác định một số giá trị tham khảo có chọn lọc cho Việt Nam, trọng tâm là tiếp cận thể chế bảo đảm, bảo vệ quyền như một chỉnh thể; quản trị toàn bộ chu trình hiện thực hóa quyền; gắn quyền con người với phát triển; tăng cường phòng ngừa vi phạm, bảo vệ và khôi phục quyền; kiểm soát quyền lực; bảo vệ quyền trong môi trường số và chuyển từ đánh giá đầu vào thể chế sang đánh giá kết quả thực tế của quyền.
Từ khóa
quyền con ngườiquyền công dânbảo đảm quyềnbảo vệ quyềnthể chếTrung QuốcViệt Nam
Tài liệu tham khảo
1.
中华人民共和国宪法 (Hiến pháp nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa), năm 1982, sửa đổi các năm 1988, 1993, 1999, 2004 và 2018.
2.
中华人民共和国宪法修正案（2004年） (Sửa đổi Hiến pháp nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa năm 2004).
3.
中华人民共和国宪法修正案（2018年） (Sửa đổi Hiến pháp nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa năm 2018).
4.
中华人民共和国立法法（2023年修正） (Luật Lập pháp nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, sửa đổi năm 2023).
5.
全国人民代表大会常务委员会关于完善和加强备案审查制度的决定 (Quyết định của Ủy ban Thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc về hoàn thiện và tăng cường chế độ lưu chiểu, thẩm tra), 2023.
6.
中华人民共和国民法典 (Bộ luật Dân sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa), 2020.
7.
中华人民共和国个人信息保护法 (Luật Bảo vệ thông tin cá nhân nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa), 2021.
8.
中华人民共和国行政复议法（2023年修订） (Luật Phúc nghị hành chính nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, sửa đổi năm 2023).
9.
中华人民共和国行政诉讼法 (Luật Tố tụng hành chính nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa).
10.
中华人民共和国国家赔偿法 (Luật Bồi thường nhà nước nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa).
11.
中华人民共和国法律援助法 (Luật Trợ giúp pháp lý nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa), 2021.
12.
中华人民共和国监察法（2024年修正） (Luật Giám sát nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, sửa đổi năm 2024).
13.
中华人民共和国人民法院组织法（2018年修订） (Luật Tổ chức Tòa án nhân dân nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, sửa đổi năm 2018).
14.
中华人民共和国人民检察院组织法（2018年修订） (Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, sửa đổi năm 2018).
15.
《中华人民共和国检察公益诉讼法（草案二次审议稿）》 (Luật Kiểm sát tố tụng công ích nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa - Dự thảo xem xét lần thứ hai), 2026.
16.
State Council Information Office of the People’s Republic of China, The Communist Party of China and Human Rights Protection - A 100-Year Quest (Đảng Cộng sản Trung Quốc và bảo vệ quyền con người - Hành trình 100 năm), June 2021.
17.
《国家人权行动计划（2026－2030年）》 (Kế hoạch hành động quốc gia về quyền con người [2026-2030]), 2026.
18.
中国人权研究会、国家人权教育与培训基地, 《〈国家人权行动计划（2021—2025年）〉实施评估报告》 (Hội Nghiên cứu Nhân quyền Trung Quốc và các Cơ sở giáo dục, đào tạo quyền con người quốc gia, Báo cáo đánh giá việc thực hiện Kế hoạch hành động quốc gia về quyền con người [2021-2025]), 2026.
19.
最高人民检察院, 《公益诉讼检察工作白皮书（2024）》 (Viện kiểm sát nhân dân tối cao Trung Quốc, Báo cáo trắng về công tác kiểm sát tố tụng công ích năm 2024), 2025.
20.
Alec Stone Sweet, Chong Bu, Ding Zhuo, “Breaching the Taboo? Constitutional Dimensions of the New Chinese Civil Code” (Phá vỡ điều cấm kỵ? Các phương diện hiến pháp của Bộ luật Dân sự mới của Trung Quốc), Asian Journal of Comparative Law, Vol. 18, No. 3, 2023, pp. 319-344.
21.
Yuxia Zhang, John Zhuang Liu, “The Rise of the Chinese Judiciary and Its Limits: Administrative Litigation in the Reform Period” (Sự trỗi dậy của tư pháp Trung Quốc và những giới hạn: Tố tụng hành chính trong thời kỳ cải cách), The China Quarterly, Vol. 262, 2025, pp. 330-351.
22.
United Nations, Guiding Principles on Business and Human Rights (Các nguyên tắc hướng dẫn của Liên hợp quốc về kinh doanh và quyền con người), 2011.
23.
United Nations Human Rights Council, Report of the Working Group on the Universal Periodic Review - China (Báo cáo của Nhóm công tác về Kiểm điểm định kỳ phổ quát - Trung Quốc), A/HRC/56/6, 2024.
24.
United Nations Committee on Economic, Social and Cultural Rights, Concluding observations on the third periodic report of China, including Hong Kong, China, and Macao, China (Nhận xét kết luận đối với Báo cáo định kỳ lần thứ ba của Trung Quốc, bao gồm Hồng Kông và Ma Cao), E/C.12/CHN/CO/3, 2023.
25.
Committee on the Elimination of Discrimination against Women, Concluding observations on the ninth periodic report of China (Nhận xét kết luận đối với Báo cáo định kỳ lần thứ chín của Trung Quốc), CEDAW/C/CHN/CO/9, 2023.
26.
Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, OHCHR Assessment of Human Rights Concerns in the Xinjiang Uyghur Autonomous Region, People’s Republic of China (Đánh giá của OHCHR về những quan ngại quyền con người tại Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa), 2022.
27.
United Nations Treaty Collection, International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights (Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa); International Covenant on Civil and Political Rights (Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị).
28.
Quốc hội (2013). Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013.
29.
Quốc hội (2025). Nghị quyết số 203/2025/QH15 ngày 16/6/2025 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
30.
Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (2022). Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 9/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.
31.
Bộ Chính trị (2025). Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
32.
Chính phủ (2025). Nghị quyết số 140/NQ-CP ngày 17/5/2025 ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW.
