Giá trị của đánh giá năng lực trong cấp chứng chỉ kế toán, kiểm toán: Tổng quan khái niệm và hàm ý cho Việt Nam

Đánh giá năng lực là mắt xích quyết định trong lộ trình cấp chứng chỉ, chứng nhận và giấy phép hành nghề kế toán, kiểm toán, vì kết quả đánh giá là căn cứ để ra quyết định đủ điều kiện hành nghề đối với cá nhân. Trong các kỳ thi có tính chất quan trọng như vậy, thách thức cốt lõi không nằm ở việc làm đề khó hay dễ, mà nằm ở việc điểm số có phản ánh nhất quán năng lực (độ tin cậy) và có đủ cơ sở để diễn giải, sử dụng cho mục tiêu cấp chứng chỉ (tính giá trị) hay không. Bài viết này thực hiện một tổng quan khái niệm có cấu trúc, tổng hợp các nguyên lý trắc nghiệm học từ Chuẩn mực về đánh giá trong giáo dục và tâm lý học đến liên hệ với yêu cầu của Chuẩn mực giáo dục quốc tế IES 6 (Revised) về đánh giá chính thức năng lực nghề nghiệp, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Kết quả tổng hợp cho thấy tính giá trị được hiểu là mức độ mà bằng chứng và lý thuyết đo lường ủng hộ việc diễn giải điểm số cho mục đích sử dụng dự kiến; còn độ tin cậy nhấn mạnh mức độ nhất quán của điểm số khi lặp lại đo lường trong những điều kiện tương đương. Hai khái niệm này gắn chặt với quản trị kỳ thi, minh bạch hóa quy trình và xây dựng hồ sơ kỹ thuật đánh giá để bảo vệ quyết định cấp chứng chỉ trước công chúng và về mặt pháp lý. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một khung hàm ý thực tiễn cho Việt Nam và Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) theo hướng đồng bộ hóa ma trận đề thi, ngân hàng câu hỏi/tình huống, chuẩn hóa chấm thi và công bố báo cáo kỹ thuật định kỳ, nhằm củng cố niềm tin xã hội vào chất lượng người hành nghề.