Thao túng tâm lý trên nền tảng thương mại điện tử: Tác động đến quyền quyết định của người tiêu dùng và kiến nghị hoàn thiện pháp luật cạnh tranh tại Việt Nam
Xuất bản: tháng 10 23, 2026
Tóm tắt
Bài viết phân tích khái niệm, đặc điểm và một số dạng thiết kế giao diện thao túng (dark patterns) phổ biến trên nền tảng thương mại điện tử; đánh giá tác động của các hành vi này đối với quyền tự chủ của người tiêu dùng, tính minh bạch và môi trường cạnh tranh. Trên cơ sở xem xét khuôn khổ pháp luật hiện hành của Việt Nam, đặc biệt là pháp luật cạnh tranh và pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bài viết chỉ ra một số khoảng trống pháp lý và đề xuất giải pháp hoàn thiện theo hướng tăng cường minh bạch nền tảng, kiểm soát các thiết kế có tính chất thao túng, nâng cao trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý.
Từ khóa
thương mại điện tửdark patternsthao túng hành vingười tiêu dùngcạnh tranh không lành mạnh
Tài liệu tham khảo
1.
OECD. (2018). Đánh giá của OECD về Luật và Chính sách Cạnh tranh: Việt Nam. OECD Publishing, https://doi.org/10.1787/85dd6008-vi
Quốc hội. (2018). Luật số 23/2018/QH14: Luật Cạnh tranh, ban hành ngày 12/6/2018.
3.
Quốc hội. (2023). Luật số 19/2023/QH15: Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, ban hành ngày 20/6/2023.
4.
Mathur, A., Acar, G., Friedman, M. J., Lucherini, E., Mayer, J., Chetty, M., & Narayanan, A. (2019). Dark patterns at scale: Findings from a crawl of 11K shopping websites. Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction, 3, 81 (November 2019), 32 pages. https://doi.org/10.1145/3359183.
Mathur, A., Mayer, J., & Kshirsagar, M. (2021). What makes a dark pattern... dark? Design attributes, normative considerations, and measurement methods. ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency, 360, 1-18. https://doi.org/10.1145/3411764.3445610
Mildner, T., Savino, G. L., Doyle, P. R., Cowan, B. R., & Malaka, R. (2023). About engaging and governing strategies: A thematic analysis of dark patterns in social networking services. In Proceedings of the 2023 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems, 192, 1-15. https://doi.org/10.1145/3544548.3580695
European Parliament and Council of the European Union. (2022). Regulation (EU) 2022/2065 of the European Parliament and of the Council of 19 October 2022 on a single market for digital services and amending Directive 2000/31/EC (Digital Services Act). Official Journal of the European Union, L 277, 1–102. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2022/2065/oj/eng.
8.
Federal Trade Commission. (2022, November 3). FTC action against Vonage results in $100 million to customers trapped by illegal dark patterns and junk fees when trying to cancel service. https://www.ftc.gov/news-events/news/press-releases/2022/11/ftc-action-against-vonage-results-100-million-customers-trapped-illegal-dark-patterns-junk-fees-when-trying-cancel-service
9.
Federal Trade Commission - FTC (2023, October 30). FTC sends nearly $100 million in refunds to Vonage consumers who were trapped in subscriptions by dark patterns and junk fees. https://www.ftc.gov/news-events/news/press-releases/2023/10/ftc-sends-nearly-100-million-refunds-vonage-consumers-who-were-trapped-subscriptions-dark-patterns
10.
United States Department of Commerce, International Trade Administration. (2025). Vietnam – eCommerce. https://www.trade.gov/country-commercial-guides/vietnam-ecommerceesc
