Xác định chủ thể chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi xâm phạm dữ liệu trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo
Xuất bản: tháng 9 16, 2026
Tóm tắt
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu, các hành vi xâm phạm dữ liệu có sự tham gia của AI đặt ra những vấn đề mới trong việc xác định chủ thể chịu trách nhiệm hình sự. Bài viết phân tích cơ sở pháp lý và những vấn đề đặt ra đối với việc xác định chủ thể chịu trách nhiệm hình sự trong các hành vi xâm nhập trái phép hệ thống, sử dụng trái phép thông tin, khai thác dữ liệu cá nhân, đầu độc dữ liệu huấn luyện và một số hình thức tấn công được thực hiện với sự hỗ trợ của AI. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam nhằm xác định rõ chủ thể và căn cứ chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi xâm phạm dữ liệu trong bối cảnh phát triển trí tuệ nhân tạo.
Từ khóa
trí tuệ nhân tạoxâm phạm dữ liệutrách nhiệm hình sựchủ thể của tội phạmpháp nhân thương mại
Tài liệu tham khảo
1.
Matthias, A. (2004). The responsibility gap: Ascribing responsibility for the actions of learning automata. Ethics and Information Technology, 6(3), 177.
2.
Chesterman, S. (2020). Artificial intelligence and the limits of legal personality. International and Comparative Law Quarterly, 69(4), 842-843.
3.
Simmler, M. (2024). Ensuring accountability for robots and AI under criminal law. W. Barfield, Y.-H. Weng & U. Pagallo (Eds.), The Cambridge Handbook of the Law, Policy, and Regulation for Human - Robot Interaction, Cambridge University Press, 798-812.
4.
Matthias, A. (2004). The responsibility gap: Ascribing responsibility for the actions of learning automata. Ethics and Information Technology, 6(3), 177.
5.
Chính phủ. (2021). Quyết định số 127/QĐ-TTg ngày 26/01/2021 ban hành Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo đến năm 2030.
6.
Chính phủ. (2025). Nghị định số 165/2025/NĐ-CP ngày 30/06/2025 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Dữ liệu.
7.
Chính phủ. (2025). Nghị định số 356/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.
8.
Quốc hội. (2018). Luật số 24/2018/QH14: Luật An ninh mạng, ban hành ngày 12/06/2018.
9.
Quốc hội. (2024). Luật số 60/2024/QH15: Luật Dữ liệu, ban hành ngày 30/11/2024.
10.
Quốc hội. (2025). Luật số 91/2025/QH15: Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, ban hành ngày 26/06/2025.
11.
Quốc hội. (2025). Luật số 116/2025/QH15: Luật An ninh mạng, ban hành ngày 10/12/2025.
12.
Quốc hội. (2025). Luật số 134/2025/QH15: Luật Trí tuệ nhân tạo, ban hành ngày 10/12/2025.
13.
Văn phòng Quốc hội. (2025). Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH ngày 05/09/2025: Bộ luật Hình sự.
14.
Chesterman, S. (2020). Artificial intelligence and the limits of legal personality. International and Comparative Law Quarterly, 69(4), 819-844. https://doi.org/10.1017/S0020589320000366.
European Parliament and Council of the European Union. (2024). Regulation (EU) 2024/1689 of 13 June 2024 laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act). Official Journal of the European Union.
16.
Matthias, A. (2004). The responsibility gap: Ascribing responsibility for the actions of learning automata. Ethics and Information Technology, 6(3), 175-183. https://doi.org/10.1007/s10676-004-3422-1.
Simmler, M. (2024). Ensuring accountability for robots and AI under criminal law. In W. Barfield, Y.-H. Weng, & U. Pagallo (Eds.), The Cambridge Handbook of the Law, Policy, and Regulation for Human-Robot Interaction (798-812). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009386708.050.
