Điều chỉnh hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản theo Điều 420 Bộ luật Dân sự: Khoảng trống pháp lý và định hướng hoàn thiện
Xuất bản: tháng 9 7, 2026
Tóm tắt
Điều chỉnh hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản là cơ chế được áp dụng khi hợp đồng vẫn có thể thực hiện nhưng việc tiếp tục thực hiện theo nội dung ban đầu gây bất lợi nghiêm trọng cho một bên do sự thay đổi khách quan và không thể lường trước. Điều 420 Bộ luật Dân sự năm 2015 ghi nhận cơ chế này, cho phép bên bị ảnh hưởng yêu cầu đàm phán lại và, trong trường hợp cần thiết, yêu cầu Tòa án sửa đổi hoặc chấm dứt hợp đồng. Tuy nhiên, quy định còn chưa rõ về tiêu chí xác định hoàn cảnh thay đổi cơ bản, ranh giới với bất khả kháng, nghĩa vụ thương lượng lại, phân bổ rủi ro và giới hạn can thiệp của Tòa án. Bằng phương pháp phân tích, so sánh pháp luật và liên hệ thực tiễn, bài viết đối chiếu Điều 420 với Bộ nguyên tắc UNIDROIT, pháp luật Đức và pháp luật Pháp; đề xuất lấy phân bổ rủi ro làm trọng tâm, xác lập nghĩa vụ thương lượng và giới hạn quyền sửa đổi hợp đồng của Tòa án.
Từ khóa
hoàn cảnh thay đổi cơ bảnđiều chỉnh hợp đồngĐiều 420 Bộ luật Dân sựphân bổ rủi rothương lượng lại hợp đồng
Tài liệu tham khảo
1.
Đàm Thị Diễm Hạnh, & Lê Thị Kim Oanh. (2018). Một số bình luận về Điều 420 Bộ luật Dân sự năm 2015: Thực hiện hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản. Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, 7/2018.
2.
Đinh Trung Tụng. (2017). Những điểm mới cơ bản của Bộ luật Dân sự năm 2015. Nxb. Lao động.
3.
Đỗ Văn Đại. (2017). Luật hợp đồng Việt Nam: Bản án và bình luận bản án (Tập 2). Nxb. Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
4.
Lê Minh Hùng. (2015). Hiệu lực của hợp đồng theo quy định của pháp luật Việt Nam. Nxb. Hồng Đức.
5.
Nguyễn Minh Hằng, & Trần Thị Giang Thu. (2016). Đề xuất diễn giải và áp dụng Điều 420 BLDS 2015 về thực hiện hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản. Tạp chí Kinh tế Đối ngoại, 86.
6.
Nguyễn Văn Cừ (Chủ biên), Trần Thị Huệ (Đồng chủ biên). (2017). Bình luận khoa học Bộ luật Dân sự năm 2015. Nxb. Công an nhân dân.
7.
Quốc hội. (2015). Bộ luật số 91/2015/QH13: Bộ luật Dân sự, ban hành ngày 24/11/2015.
8.
Tòa án nhân dân tối cao. (2017). Án lệ số 11/2017/AL về công nhận hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất mà trên đất có tài sản không thuộc sở hữu của bên thế chấp.
9.
Tòa án nhân dân tối cao. (2020). Án lệ số 36/2020/AL về hiệu lực của hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất khi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất bị thu hồi, hủy bỏ.
10.
Tòa án nhân dân tối cao. (2021). Án lệ số 43/2021/AL về hiệu lực hợp đồng thế chấp trong trường hợp tài sản thế chấp là nhà đất do bên thế chấp nhận chuyển nhượng từ người khác nhưng chưa thanh toán đủ tiền cho bên bán.
11.
Tòa án nhân dân tối cao. (2018). Án lệ số 25/2018/AL về không phải chịu phạt cọc vì lý do khách quan.
12.
Brunner, C. (2009). Force majeure and hardship under general contract principles: Exemption for non-performance in international arbitration. Kluwer Law International.
13.
Bundesministerium der Justiz. (n.d.). Bürgerliches Gesetzbuch, §313: Störung der Geschäftsgrundlage.
14.
CISG Advisory Council. (2020). Opinion No. 20: Hardship under the CISG.
15.
Lando, O., & Beale, H. (Eds.). (2000). Principles of European Contract Law: Parts I and II. Kluwer Law International.
16.
McKendrick, E. (2020). Contract law: Text, cases, and materials (9th ed.). Oxford University Press.
17.
Momberg Uribe, R. (2011). Change of circumstances in international instruments of contract law: The approach of the CISG, PICC, PECL and DCFR. Vindobona Journal of International Commercial Law and Arbitration, 15, 233–266.
18.
République Française. (2016). Code civil, Article 1195: Imprévision.
19.
Schwenzer, I., & Muñoz, E. (2019). Duty to renegotiate and contract adaptation in case of hardship. Uniform Law Review, 24(1), 149–174.
20.
Study Group on a European Civil Code, & Research Group on EC Private Law. (2009). Principles, definitions and model rules of European private law: Draft Common Frame of Reference (DCFR), Outline Edition. Sellier.
21.
Treitel, G. H. (2015). Frustration and force majeure (3rd ed.). Sweet & Maxwell.
22.
UNIDROIT. (2016). UNIDROIT Principles of International Commercial Contracts 2016.
23.
Zimmermann, R. (1996). The law of obligations: Roman foundations of the civilian tradition. Oxford University Press.
