Gia tăng áp lực cạnh tranh từ hàng hóa Trung Quốc tại Việt Nam: Thực trạng và hàm ý chính sách

Tóm tắt

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, Trung Quốc tiếp tục giữ vị thế là nguồn cung hàng hóa lớn nhất của Việt Nam, đồng thời cũng là tác nhân tạo áp lực cạnh tranh đáng kể lên thị trường nội địa. Bài viết phân tích thực trạng nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc vào Việt Nam trong giai đoạn gần đây, làm rõ sự dịch chuyển cơ cấu nhập khẩu từ hàng tiêu dùng sang máy móc, linh kiện, thiết bị điện tử và nguyên liệu đầu vào cho sản xuất. Trên cơ sở đó, bài viết chỉ ra các yếu tố thúc đẩy gia tăng áp lực cạnh tranh, bao gồm lợi thế chi phí và quy mô sản xuất của Trung Quốc, quá trình cắt giảm thuế quan và mở cửa thị trường của Việt Nam, hạn chế về năng lực công nghệ và công nghiệp hỗ trợ trong nước, cùng sự phát triển nhanh của thương mại điện tử. Từ kết quả phân tích, bài viết đề xuất một số hàm ý chính sách theo hướng kết hợp quản lý nhập khẩu hợp lý với nâng cao năng lực cạnh tranh nội sinh của doanh nghiệp và người lao động Việt Nam

Từ khóa
hàng hóa Trung Quốc cạnh tranh nhập khẩu thị trường nội địa doanh nghiệp Việt Nam thương mại điện tử

Tài liệu tham khảo

1.
General Statistics Office of Vietnam (2026). Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội quý IV và năm 2025. Truy cập tại https://www.nso.gov.vn/bai-top/2026/01/bao-cao-tinh-hinh-kinh-te-xa-hoi-quy-iv-va-nam-2025/.
2.
General Statistics Office of Vietnam (2026). Kết quả hoạt động xuất, nhập khẩu hàng hóa năm 2025: Bứt phá kỷ lục và chuyển dịch mạnh mẽ sang công nghệ cao. Truy cập tại https://www.nso.gov.vn/du-lieu-va-so-lieu-thong-ke/2026/01/ket-qua-hoat-dong-xuat-nhap-khau-hang-hoa-nam-2025-but-pha-ky-luc-va-chuyen-dich-manh-me-sang-cong-nghe-cao/.
3.
Tác giả tổng hợp từ các báo cáo kinh tế - xã hội năm 2020, 2021, 2022, 2024, 2025 và bài viết "Xuất, nhập khẩu năm 2023 nỗ lực phục hồi, tạo đà bứt phá cho năm 2024" của General Statistics Office of Vietnam, truy cập tại https://www.nso.gov.vn/.
4.
World Bank (2020). Deepening International Integration and Implementing the EVFTA, Washington, DC. Available at viet-nam-tang-cuong-hoi-nhap-quoc-te-va-thuc-thi-evfta.pdf.
5.
Trading Economics (2026). China Exports to Vietnam. Available at https://tradingeconomics.com/china/exports/vietnam.
6.
Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (2025). Báo cáo Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam 2025, Hà Nội. Truy cập tại https://vecom.vn.
7.
Quang Hưng (2025). Trung Quốc có quy mô sản xuất công nghiệp đứng đầu thế giới trong 15 năm liên tiếp. Truy cập tại https://vtv.vn/trung-quoc-co-quy-mo-san-xuat-cong-nghiep-dung-dau-the-gioi-trong-15-nam-lien-tiep-100250910181848651.htm.
8.
Camille Boullenois, Agatha Kratz, Daniel H. Rosen (2024). Overcapacity at the Gate, Rhodium Group. Available at https://rhg.com/wp-content/uploads/2024/03/Overcapacity-at-the-Gate.pdf.
9.
Masayoshi Maruyama, Le Viet Trung (2012). Modern Retailers in Transition Economies: The Case of Vietnam. Journal of Macromarketing, 32(1), 31-51. Available at https://www.researchgate.net/publication/50387900_Modern_Retailers_in_Transition_Economies_The_Case_of_Vietnam.
10.
Khánh Linh (2025). Chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa đang ở đâu trong nền kinh tế. Truy cập tại https://baodautu.vn/chiem-gan-98-tong-so-doanh-nghiep-doanh-nghiep-nho-va-vua-dang-o-dau-trong-nen-kinh-te-d249574.html.
11.
Tinh Doan, Son Nguyen, Huong Vu, Tuyen Tran, Steven Lim (2016). Does Rising Import Competition Harm Local Firm Productivity in Less Advanced Economies? Evidence from the Vietnam's Manufacturing Sector. Journal of International Trade & Economic Development, 25(1), 23-46, https://www.researchgate.net/publication/276158357_Does_rising_import_competition_harm_local_firm_productivity_in_less_advanced_economies_Evidence_from_the_Vietnam%27s_manufacturing_sector.
12.
Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (2025). Báo cáo Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam 2025, Hà Nội. Truy cập tại https://vecom.vn/bao-cao-chi-so-thuong-mai-dien-tu-viet-nam-2025.
13.
World Bank (2020). Decisive Reforms Needed for Vietnam to See Full Benefits of EU Trade Agreement: Report. Available at https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/05/21/decisive-reforms-needed-for-vietnam-to-see-full-benefits-of-eu-trade-agreement-report.
14.
International Labour Organization (2025). Jobs in trade and global supply chains in Viet Nam: Labour market trends amid recent trade uncertainty. Available at https://www.ilo.org/publications/jobs-trade-and-global-supply-chains-viet-nam-labour-market-trends-amid.