Chế định ly thân trong pháp luật hôn nhân và gia đình: Nghiên cứu so sánh và khuyến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam
Xuất bản: tháng 8 14, 2026
Tóm tắt
Ly thân là hiện tượng xã hội phổ biến tại Việt Nam nhưng vẫn nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của pháp luật thực định. Việc không luật hóa chế định ly thân khi xây dựng Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 để lại khoảng trống pháp lý về thời điểm chấm dứt chế độ tài sản chung, trách nhiệm liên đới về nghĩa vụ tài sản, suy đoán quan hệ cha con và bảo vệ bên yếu thế. Trên cơ sở luật học so sánh theo hướng tiếp cận chức năng, bài viết phân tích bản chất, chức năng của chế định ly thân và khảo sát bốn mô hình điều chỉnh tiêu biểu, từ đó đề xuất mô hình ly thân hai tầng phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Từ khóa
ly thânly hônLuật Hôn nhân và gia đìnhluật học so sánhchế độ tài sản của vợ chồng
Tài liệu tham khảo
1.
Trường Đại học Luật Hà Nội (2021). Giáo trình Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam. Nhà xuất bản Tư pháp, 231-235.
2.
Zweigert K. & Kötz H. (1998). An Introduction to Comparative Law, 3th ed.. Oxford University Press, 34-47.
3.
Witte Jr. J. (2012). From Sacrament to Contract: Marriage, Religion, and Law in the Western Tradition, 2nd ed. Westminster John Knox Press, 121-160.
4.
Phillips R. (1988). Putting Asunder: A History of Divorce in Western Society. Cambridge University Press, 1-40.
5.
Glendon M. A. (1989). The Transformation of Family Law: State, Law, and Family in the United States and Western Europe. University of Chicago Press, 148-197.
6.
Bộ luật Dân sự Pháp năm 1804 (Code civil), nội dung hiện hành theo Luật số 2004-439 ngày 26/5/2004, Điều 299.
7.
Bộ luật Dân sự Pháp năm 1804 (Code civil), Điều 302 và Điều 303.
8.
Antokolskaia M. (2006). Harmonisation of Family Law in Europe: A Historical Perspective. Intersentia, 217-260.
9.
Boele-Woelki K. et al. (2004). Principles of European Family Law Regarding Divorce and Maintenance Between Former Spouses. Intersentia, 1-1:9.
10.
Bộ Dân luật giản yếu Nam Kỳ năm 1883.
11.
Luật Gia đình ngày 02/01/1959 (Luật số 1/59) của chính quyền Việt Nam Cộng hòa.
12.
Sắc luật số 15/64 ngày 23/7/1964; Bộ Dân luật năm 1972, các Điều 202-206.
13.
Nguyễn Văn Cừ (2005). Chế độ tài sản của vợ chồng theo Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam. Luận án tiến sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, 45-62.
14.
Quốc hội (2022). Luật số 13/2022/QH15: Luật Phòng, chống bạo lực gia đình ban hành ngày 14/11/2022, các Điều 25 và 26.
15.
Bộ luật Dân sự Pháp năm 1804 (Code civil), các Điều 296-309; Bộ luật Tố tụng dân sự Pháp năm 1975 (Code de procédure civile), các Điều 1131-1136.
16.
Bộ luật Dân sự Pháp năm 1804 (Code civil), Điều 296, sửa đổi bởi Luật số 2019-222 ngày 23/3/2019 (Loi n° 2019-222), Điều 24.
17.
Bộ luật Dân sự Pháp năm 1804 (Code civil), Điều 306.
18.
Luật ngày 21/5/1999 của Ba Lan sửa đổi Bộ luật Gia đình và Giám hộ (Ustawa z dnia 21 maja 1999 r.), Dz.U. 1999 nr 52 poz. 532, bổ sung Phần V “Ly thân”.
19.
Bộ luật Gia đình và Giám hộ Ba Lan năm 1964 (Kodeks rodzinny i opiekuńczy), Điều 61¹ §§ 1-3.
20.
Bộ luật Gia đình và Giám hộ Ba Lan năm 1964 (Kodeks rodzinny i opiekuńczy), Điều 61² § 1.
21.
Smyczyński T. (2024). Prawo rodzinne i opiekuńcze [Luật gia đình và giám hộ] (CH Beck, Warszawa); Dullak K. & Pniewski L. (2024). Instytucja separacji małżeńskiej na gruncie prawa kanonicznego i polskiego prawa cywilnego [Chế định ly thân trong giáo luật và luật dân sự Ba Lan].
22.
Luật số 898 ngày 01/12/1970 của Ý (Legge 1° dicembre 1970, n. 898); Bộ luật Dân sự Ý năm 1942 (Codice civile), các Điều 150-158.
23.
Luật số 55 ngày 06/5/2015 của Ý (Legge 6 maggio 2015, n. 55), sửa đổi Điều 3 Luật số 898/1970.
24.
Nghị định lập pháp số 149 ngày 10/10/2022 của Ý (Decreto legislativo 10 ottobre 2022, n. 149), cải cách Cartabia.
25.
Bộ luật Gia đình Philippines năm 1987 (Executive Order No. 209), các Điều 55 và 63.
26.
Dự luật Hạ viện số 9349 về ly hôn tuyệt đối (House Bill No. 9349, Absolute Divorce Act), được Hạ viện Philippines thông qua ngày 22/5/2024; hết hiệu lực năm 2025.
27.
Đạo luật về các nguyên nhân hôn nhân năm 1973 của Anh (Matrimonial Causes Act 1973), Điều 17.
28.
Đạo luật về Ly hôn, Giải thể và Ly thân năm 2020 của Anh (Divorce, Dissolution and Separation Act 2020), c 11, Điều 2, có hiệu lực từ ngày 06/4/2022.
29.
Office for National Statistics (2022). Divorces in England and Wales: Quality and Methodology Information [Ly hôn tại Anh và xứ Wales: Thông tin về chất lượng và phương pháp luận]. London. https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/birthsdeathsandmarriages/divorce/bulletins/divorcesinenglandandwales/2022
30.
Bộ luật Dân sự Đức năm 1896 (Bürgerliches Gesetzbuch), các Điều 1565-1567.
31.
Tu chính án Hiến pháp số 66 năm 2010 của Brazil; Tòa án Hiến pháp tối cao Brazil (Supremo Tribunal Federal), RE 1.167.478/RJ (Tema 1053) ngày 08/11/2023.
32.
Bộ luật Dân sự và Thương mại Argentina năm 2014 (Código Civil y Comercial de la Nación, Luật số 26.994).
33.
Quy chế (EU) số 1259/2010 ngày 20/12/2010 (Rome III), Điều 1 khoản 1.
34.
Công ước La Haye về công nhận ly hôn và ly thân năm 1970 (Hague Convention on the Recognition of Divorces and Legal Separations 1970).
35.
Ní Shúilleabháin M. & Trimmings K. (2024). The Hague Convention on the Recognition of Divorces and Legal Separations 1970: An Effective Mechanism for Regulating Divorce as Between the UK and the EU Post-Brexit? [Công ước La Haye năm 1970 về công nhận ly hôn và ly thân: Một cơ chế hiệu quả để điều chỉnh ly hôn giữa Vương quốc Anh và EU sau Brexit?]. International Journal of Law, Policy and the Family, 38(1), ebae019.
36.
Fiorini A. (2008). Rome III - Choice of Law in Divorce: Is the Europeanization of Family Law Going Too Far? [Rome III - Chọn luật áp dụng trong ly hôn: Liệu quá trình châu Âu hóa luật gia đình đã đi quá xa?]. International Journal of Law, Policy and the Family, 22, 178.
37.
Amato P. R. (2000). The Consequences of Divorce for Adults and Children. [Những hệ quả của ly hôn đối với người lớn và trẻ em]. Journal of Marriage and Family, 62(4), 1269.
38.
Nguyễn Ngọc Điện (2002). Bình luận khoa học Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam, tập I. Nhà xuất bản Trẻ, 88-96.
39.
Reece H. (2003). Divorcing Responsibly [Ly hôn một cách có trách nhiệm]. Hart Publishing, 1-30.
40.
Quốc hội (2014). Luật số 52/2014/QH13: Luật Hôn nhân và gia đình, ban hành ngày 19/6/2014.
41.
Supremo Tribunal Federal, Brazil (2023). RE 1.167.478/RJ, Tema 1053, date 08/11/2023.
