Pháp luật về chấm dứt hợp đồng lao động do thay đổi cơ cấu, công nghệ trước tác động của trí tuệ nhân tạo

Tóm tắt

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển nhanh chóng tại Việt Nam, việc chấm dứt hợp đồng lao động do thay đổi cơ cấu, công nghệ đang đặt ra nhiều vấn đề mới trong thực tiễn, đặc biệt là hiện tượng “sa thải thuật toán”. Bài viết phân tích cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng quy định và thực tiễn thực hiện pháp luật về vấn đề này theo Bộ luật Lao động năm 2019, đồng thời làm rõ những bất cập phát sinh dưới tác động của AI. Trên cơ sở các phương pháp phân tích, tổng hợp và so sánh pháp luật, kết quả nghiên cứu cho thấy, khung pháp luật hiện hành còn hạn chế như nội hàm “thay đổi công nghệ” chưa bao quát công nghệ phi vật chất, thiếu cơ chế minh bạch thuật toán và cơ chế đào tạo lại còn hình thức. Từ đó, bài viết đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật, góp phần bảo vệ hài hòa quyền lợi của người lao động trong kỷ nguyên số.

Từ khóa
digital transformation state management smart tourism chấm dứt hợp đồng lao động trí tuệ nhân tạo thay đổi cơ cấu công nghệ sa thải thuật toán

Tài liệu tham khảo

1.
Chính phủ. (2020). Nghị định số 145/2020/NĐ-CP ngày 14/12/2020 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Lao động về điều kiện lao động và quan hệ lao động.
2.
Chính phủ. (2022). Nghị định số 35/2022/NĐ-CP ngày 28/5/2022 quy định về quản lý khu công nghiệp và khu kinh tế.
3.
Đặng Thị Loan. (2025). Bảo đảm quyền làm việc của người lao động trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư ở Việt Nam (Luận án tiến sĩ). Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
4.
Hà Anh. (2021). Tòa án Hà Lan quy định tài xế Uber là người lao động. Báo Lao động. https://laodong.vn/ldt/doi-song/toa-an-ha-lan-quy-dinh-tai-xe-uber-la-nguoi-lao-dong-953083.ldo
5.
Hà Linh. (2025). AI khiến doanh nghiệp Việt phải đào tạo lại nhân viên. Kenh14. https://kenh14.vn/ai-khien-doanh-nghiep-viet-phai-dao-tao-lai-nhan-vien-215250729235850016.chn
6.
Hằng Anh. (2025). Gần 170.000 doanh nghiệp Việt Nam đã ứng dụng AI. Tạp chí Kinh tế Việt Nam. https://vneconomy.vn/gan-170000-doanh-nghiep-viet-nam-da-ung-dung-ai.htm
7.
Hồng Chiêu. (2025). Lao động trên 40 tuổi bị cắt giảm nhiều nhất năm 2025. Báo Điện tử VnExpress. https://vnexpress.net/lao-dong-tren-40-tuoi-bi-cat-giam-viec-nhieu-nhat-nam-2025-5002504.html
8.
Minh Dũng. (2026). Ngân hàng ồ ạt tuyển dụng sau làn sóng tinh giản nhân sự. Tạp chí Điện tử Đầu tư Tài chính - VietnamFinance. https://vietnamfinance.vn/ngan-hang-o-at-tuyen-dung-sau-lan-song-tinh-gian-nhan-su-d138498.html
9.
Nguyễn Hữu Chí và Nguyễn Văn Bình. (2021). Bình luận khoa học Bộ luật Lao động năm 2019. Nhà xuất bản Tư pháp.
10.
Quốc hội. (2019). Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 ngày 20/11/2019.
11.
Quốc hội. (2025a). Luật Việc làm số 74/2025/QH15 ngày 16/6/2025.
12.
Quốc hội. (2025b). Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 ngày 26/6/2025.
13.
Thái Linh. (2025). Cần chính sách hỗ trợ người lao động trước tác động của AI. Báo Nhân dân. https://nhandan.vn/can-chinh-sach-ho-tro-nguoi-lao-dong-truoc-tac-dong-cua-ai-post864953.html
14.
Thủ tướng Chính phủ. (2021). Quyết định số 127/QĐ-TTg ngày 26/01/2021 ban hành Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo đến năm 2030.
15.
Tòa án Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh. (2024). Bản án số 66/2024/LĐ-PT về tranh chấp đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động.
16.
Uyên Điêu. (2024). AI và môi trường làm việc: Người lao động đang tiến lên - Doanh nghiệp đã sẵn sàng. Anphabe. https://stavian.anphabe.com/p/ai-and-moi-truong-lam-viec-nguoi-lao-dong-dang-tien-len-doanh-nghiep-da-san-sang
17.
De Stefano, V. (2019). Negotiating the algorithm: Automation, artificial intelligence and labour protection. Comparative Labor Law & Policy Journal, 41(1), 15-46.
18.
Estlund, C. (2021). Technology, employee replacement, and the future of work. Oxford University Press.
19.
OECD. (2024). Using artificial intelligence in the workplace: Opportunities, risks and policy responses. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/73d417f9-en
20.
Veale, M. (2023). Regulating algorithmic management. European Labour Law Journal, 14(3), 215-217.