Vai trò của doanh nghiệp đầu mối trong phát triển chuỗi lúa gạo phát thải thấp Việt Nam giai đoạn 2023-2025

Tóm tắt

Nghiên cứu phân tích vai trò của doanh nghiệp tư nhân đầu mối trong phát triển chuỗi giá trị lúa gạo phát thải thấp ở Việt Nam giai đoạn 2023-2025. Dựa trên phương pháp nghiên cứu tình huống so sánh và dữ liệu thứ cấp, bài viết tập trung vào 3 cơ chế vận hành chính: điều phối vùng nguyên liệu và hợp đồng liên kết; tổ chức kỹ thuật phát thải thấp, MRV và truy xuất; kết nối chứng nhận, nhãn và thương mại hóa. Kết quả cho thấy, vai trò doanh nghiệp đầu mối chỉ có thể duy trì khi năng lực kỹ thuật được hỗ trợ bởi vốn lưu động, minh bạch dữ liệu và lực kéo thị trường ổn định. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất một số hàm ý nhằm hoàn thiện cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đầu mối, tăng cường liên kết chuỗi và phát triển thị trường cho lúa gạo phát thải thấp, góp phần thúc đẩy chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành lúa gạo Việt Nam.

Từ khóa
doanh nghiệp đầu mối chuỗi lúa gạo phát thải thấp MRV tín dụng xanh

Tài liệu tham khảo

1.
AASCS. (2025). Báo cáo kiểm toán báo cáo tài chính hợp nhất năm 2024 của Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An.
2.
AASCS. (2026). Báo cáo kiểm toán báo cáo tài chính hợp nhất năm 2025 của Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An.
3.
Anh Hoa. (2026). Doanh nghiệp đua giảm phát thải, nông dân tăng lợi nhuận hơn 50% từ hạt gạo xanh. Báo Đầu tư, https://baodautu.vn/doanh-nghiep-dua-giam-phat-thai-nong-dan-tang-loi-nhuan-hon-50-tu-hat-gao-xanh-d601697.html
4.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường. (2025). Quyết định số 4801/QĐ-BNNMT ngày 14/11/2025 về quy trình thí điểm đo đạc, báo cáo, thẩm định trong canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
5.
BT (2024). Sẵn sàng nguồn vốn ưu đãi thực hiện Đề án một triệu ha lúa chất lượng cao vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam, https://div.gov.vn/san-sang-nguon-von-uu-dai-thuc-hien-de-an-mot-trieu-ha-lua-chat-luong-cao-vung-dbscl
6.
Cục Hải quan. (2026). Tình hình xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam tháng 12 và năm 2025, https://www.customs.gov.vn/index.jsp?pageId=442&tkId=9328&group=Ph%C3%A2n%20t%C3%ADch&category=undefined
7.
Cục Trồng trọt. (2024). Quyết định số 145/QĐ-TT-CLT ngày 27/3/2024 ban hành quy trình kỹ thuật sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
8.
Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật. (2025). Quyết định số 4043/QĐ-TTTV-TTBVTV ngày 10/11/2025 về quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
9.
Lê Sơn. (2025). Xuất khẩu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” đầu tiên sang Nhật Bản. Báo Điện tử Chính phủ, https://baochinhphu.vn/xuat-khau-gao-viet-xanh-phat-thai-thap-dau-tien-sang-nhat-ban-102250605104612472.htm
10.
Lộc Trời Group. (2024a). Báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán năm 2023. Công ty Cổ phần Tập đoàn Lộc Trời, https://loctroi.vn/UploadFiles/Document/300324054258481_bao-cao-tai-chinh-hop-nhat-nam-2023-ltg.pdf
11.
Lộc Trời Group. (2024b). Báo cáo tài chính hợp nhất quý I/2024. Công ty Cổ phần Tập đoàn Lộc Trời, https://loctroi.vn/UploadFiles/Document/270424013706400_20240427-cv161-vv-giai-trinh-bien-dong-bctc-q1-2024-ltg.pdf
12.
PAN Group. (2024). Báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán năm 2023. PAN Group, https://storage.thepangroup.vn/Data/2024/03/29/20240329-pan-bctc-kiem-toan-hop-nhat-2023-dakyso-638473227884241030.pdf
13.
PAN Group. (2025). Báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán năm 2024. PAN Group, https://storage.thepangroup.vn/Data/2025/03/31/20250331-pan-bctc-kiem-toan-hop-nhat-2024-638790381016807320.pdf
14.
PAN Group. (2026). Báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán năm 2025. PAN Group, https://storage.thepangroup.vn/Data/2026/03/31/20260331-pan-bctc-hop-nhat-2025-da-kiem-toan-signed-639105561349976581.pdf
15.
Phương Ngọc. (2024). Vinarice cùng TRVC xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, phát thải thấp. Báo Nông nghiệp và Môi trường, https://nongnghiepmoitruong.vn/vinarice-cung-trvc-xay-dung-chuoi-gia-tri-lua-gao-ben-vung-phat-thai-thap-d374619.html
16.
PV. (2025). Ngân hàng Nhà nước họp báo về kết quả điều hành chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026. Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam, https://div.gov.vn/ngan-hang-nha-nuoc-hop-bao-ve-ket-qua-dieu-hanh-chinh-sach-tien-te-va-hoat-dong-ngan-hang-6-thang-dau-nam-2026
17.
Thế Hoàng. (2025). Xuất khẩu gạo chuyển hướng. Báo Đầu tư, https://baodautu.vn/xuat-khau-gao-chuyen-huong-d303091.html
18.
Thủ tướng Chính phủ. (2023). Quyết định số 1490/QĐ-TTg ngày 27/11/2023 phê duyệt Đề án phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030.
19.
Tổng cục Hải quan. (2025). Tình hình xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam tháng 12 và năm 2024. https://www.customs.gov.vn/index.jsp?pageId=442&tkId=8325&group=Ph%C3%A2n%20t%C3%ADch&category=undefined
20.
Trang Thảo (2026). Dẫn dắt gần 60% diện tích TRVC, Vinarice đưa mô hình lúa carbon thấp vào thực tiễn đồng ruộng. https://danviet.vn/pan-vinarice-dua-lua-gao-viet-vao-ky-nguyen-carbon-thap-tu-thuc-tien-dong-ruong-d1428028.html
21.
TRVC/SNV. (2025). TRVC - Trao giải thưởng Vụ Đông Xuân 2025 (Vụ 2): Kết quả sau hai vụ. https://trvc.vn/blog/trao-giai-thuong-vu-dong-xuan-2025-vu-2-73535.html
22.
TRVC/SNV. (2026). TRVC - Lễ trao giải vụ Hè Thu 2025 (Vụ 3): Vinarice đạt giải cao nhất; lũy kế bốn vụ 150.523,54 ha.
23.
Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. (2025). Quyết định số 221/QĐ-XPHC ngày 27/8/2025 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán đối với Công ty Cổ phần Tập đoàn Lộc Trời.
24.
Vinaseed. (2024, 2025, 2026). Báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán năm 2023, 2024, 2025.
25.
VIETRISA. (2025). Quy chế tạm thời sử dụng nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”. https://www.luagaovietnam.vn/2025/05/quy-che-tam-thoi-su-dung-nhan-hieu-gao.html
26.
Gereffi, G., Humphrey, J., & Sturgeon, T. (2005). The governance of global value chains. Review of International Political Economy, 12(1), 78-104. https://www.fao.org/fileadmin/user_upload/fisheries/docs/GVC_Governance.pdf?
27.
Williamson, O. E. (1985). The economic institutions of capitalism: Firms, markets, relational contracting. Free Press.
28.
Williamson, O. E. (1991). Comparative economic organization: The analysis of discrete structural alternatives. Administrative Science Quarterly, 36(2), 269-296. https://doi.org/10.2307/2393356
29.
Private Lead Firms in the Development of Low-Emission Rice Value Chains in Vietnam, 2023-2025.