Hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm xã hội trong bối cảnh già hóa dân số tại Việt Nam

Việt Nam đang đối mặt với tốc độ già hóa dân số nhanh, đặt ra áp lực lớn lên hệ thống bảo hiểm xã hội (BHXH). Tổng tỷ suất sinh năm 2024 chỉ đạt 1,91 con/phụ nữ - mức thấp kỷ lục - trong khi số người từ 60 tuổi trở lên đã tăng 1,5 lần so với năm 2014, dự kiến đạt 25% dân số vào năm 2050. Trên nền tảng phân tích Luật BHXH 2024, Nghị quyết số 28-NQ/TW năm 2018 và Luật Dân số 2025, bài viết làm rõ 3 nhóm bất cập cốt lõi: (i) diện bao phủ BHXH bắt buộc còn hẹp, đặc biệt với lao động nền tảng số và lao động phi chính thức; (ii) BHXH tự nguyện thiếu sức hấp dẫn do hạn chế về chế độ thụ hưởng còn hạn chế; (iii) cơ chế quản lý quỹ hưu trí tiềm ẩn nguy cơ mất cân đối dài hạn. Từ đó, bài viết đề xuất các kiến nghị hoàn thiện pháp luật theo hướng đa tầng, linh hoạt và bền vững, tham chiếu kinh nghiệm quốc tế từ Thụy Điển (mô hình NDC), Singapore (CPF) và khuyến nghị của ILO.